Asielzoekers
Opvang van asielzoekers: hoe zit het in elkaar?
Mensen die in hun eigen land niet veilig zijn, kunnen in Nederland bescherming aanvragen. Dat heet asiel. Tijdens de asielprocedure onderzoekt de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of iemand recht heeft op bescherming. Wie in afwachting is van een beslissing, heeft recht op opvang. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is verantwoordelijk voor die opvang en begeleiding.
De opvang van asielzoekers is een landelijke opgave, maar ook gemeenten hebben hierin een wettelijke rol. Sinds 2024 bepaalt de Spreidingswet dat gemeenten moeten bijdragen aan voldoende opvangplekken. De wet is bedoeld om de beschikbare opvang eerlijker over provincies en gemeenten te verdelen. Hoe groot de opgave voor een gemeente is, hangt onder meer samen met het aantal inwoners en de sociaal-economische positie.
Actuele stand van zaken
Voor Geldrop-Mierlo betekent dit dat de gemeente een bijdrage moet leveren aan de landelijke opvangopgave. De gemeente heeft daarbij ruimte om te bepalen hoe zij die opvang organiseert, maar niet de vrijheid om de wettelijke opgave volledig naast zich neer te leggen.
De gemeente vangt op dit moment 54 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’ers) op. Daarnaast moet Geldrop-Mierlo nog ruimte vinden voor 83 reguliere opvangplaatsen voor asielzoekers. In totaal gaat het daarmee om een opgave van 137 opvangplaatsen. Daarbij gaat het niet alleen om een veilige plek om te wonen. We helpen ook mee aan belangrijke basisvoorzieningen, zoals onderwijs en zorg.
‘De opvangopgave is urgent en we hebben daarin ook een wettelijke verantwoordelijkheid. Daar kunnen en willen we niet omheen. Tegelijkertijd willen we zorgvuldig handelen, oog hebben voor de omgeving en ruimte bieden aan zorgen en andere meningen.’
Wie doet wat?
Bij asielopvang zijn verschillende organisaties en overheden betrokken, met ieder een eigen verantwoordelijkheid. De IND beoordeelt de asielaanvraag en bepaalt of iemand bescherming krijgt. Het COA zorgt voor opvang, begeleiding en de uitstroom uit de opvang. De Dienst Terugkeer en Vertrek (DT&V) begeleidt mensen die geen recht hebben op verblijf bij hun terugkeer.
De gemeente heeft een andere rol. Zij beslist niet of iemand asiel krijgt en bepaalt ook niet hoeveel mensen Nederland binnenkomen. Wel heeft de gemeente vanuit de Spreidingswet een wettelijke taak om opvangvoorzieningen mogelijk te maken. De gemeente kan bijvoorbeeld een locatie beschikbaar stellen, afspraken maken over de opvang en de omgeving betrekken bij de komst van een opvanglocatie.
Van asielaanvraag naar opvang en verblijf
Een asielzoeker doorloopt een procedure waarin wordt beoordeeld of bescherming nodig is. Tijdens die procedure wordt de opvang geregeld door het COA. Er zijn verschillende soorten opvanglocaties, waaronder reguliere asielzoekerscentra (azc's), maar ook tijdelijke noodopvang wanneer er onvoldoende reguliere capaciteit is. Meer informatie over verschillende opvanglocaties voor asielzoekers is te vinden op de website van het COA.
Menswaardige opvang, met oog voor de omgeving
Asielopvang gaat niet alleen over het realiseren van voldoende plekken. Het gaat ook om mensen die vaak een ingrijpende periode achter de rug hebben en nog wachten op duidelijkheid over hun toekomst. Daarom is het belangrijk dat opvang veilig en menswaardig wordt georganiseerd.
De gemeente doet dit samen met andere organisaties, vrijwilligers en inwoners. Tegelijkertijd begrijpen we dat de komst van een opvanglocatie vragen, zorgen of weerstand kan oproepen. Wat betekent een opvanglocatie voor een buurt? Hoe zit het met veiligheid, verkeer, voorzieningen en leefbaarheid? Ook die vragen horen bij het gesprek over opvang.
Samen met de omgeving
Bij het zoeken naar een nieuwe opvanglocatie vinden we het belangrijk om onze inwoners goed te betrekken. Als een mogelijke locatie in beeld is, informeren we omwonenden en andere betrokkenen. Dat kan tijdens een bijeenkomst, maar ook digitaal. Zodra een locatie definitief is, is er ruimte om mee te denken, zorgen en knelpunten aan te geven en ideeën voor oplossingen in te brengen.
Direct omwonenden kunnen deelnemen aan een klankbordgroep. Ook kan de gemeente een adviserend onderzoek uitvoeren waarin inwoners hun zorgen, ideeën en aandachtspunten over de locatie kunnen meegeven.
Hoe nu verder?
De gemeente heeft de afgelopen periode onderzocht hoe zij de resterende opvangopgave van 83 personen kan realiseren. Het vinden van een geschikte locatie en het organiseren van passende opvang vraagt tijd en zorgvuldigheid. Tegelijkertijd is de behoefte aan opvang landelijk groot en is er vanuit het Rijk druk om de wettelijke opgave te realiseren.
Op 26 mei 2026 heeft het ministerie van Asiel en Migratie de gemeente laten weten dat volgens de door het COA gevalideerde gegevens de 83 reguliere opvangplaatsen nog niet zijn gerealiseerd. De gemeente heeft het ministerie eerder geïnformeerd over de actuele situatie, de inspanningen en de knelpunten. Het ministerie wil hierover verder met de gemeente in gesprek. Afhankelijk van dat gesprek kan het toezicht op de naleving van de Spreidingswet worden opgeschaald.
Samen werken aan de opvangopgave
Geldrop-Mierlo staat niet alleen voor deze opgave. De gemeente is onderdeel van de M50, een netwerk van ruim 70 middelgrote gemeenten. Binnen dit netwerk wisselen gemeenten kennis en ervaringen uit en trekken zij waar mogelijk gezamenlijk op richting het kabinet. Ook over de opvang van vluchtelingen bespreken de gemeenten de ontwikkelingen en gezamenlijke standpunten. Zo laten middelgrote gemeenten gezamenlijk hun stem horen in het landelijke debat.
Wil je op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen omtrent de opvang van vluchtelingen in de gemeente Geldrop-Mierlo? Meld je dan aan voor de nieuwsbrief.