Speech burgemeester Van Bree tijdens Dodenherdenking
Speech van burgemeester Jos van Bree tijdens Dodenherdenking
Vanavond staan we 2 minuten stil.
- Stil bij de soldaten die hierachter mij liggen en hun leven gaven voor onze vrijheid.
- Stil bij alle slachtoffers van oorlog en vredesmissies waarbij Nederland betrokken was.
- Stil bij hen die het slachtoffer zijn van onderdrukking, discriminatie en geweld.
- Bij hen die worden uitgesloten, vervolgd of vermoord om wie zij zijn.
We staan vanavond niet alleen stil bij het verleden, maar ook bij geweld dat opnieuw grenzen overschrijdt die we dachten veilig te hebben gesteld. Want wat heeft het verleden ons dan geleerd?
De laatste ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog vallen weg. Hun stemmen verdwijnen, maar hun verhalen blijven. Het is aan ons om die verhalen levend te houden en om de lessen door te geven. Of we nu dichtbij staan of veraf, ongeacht wat zij in die jaren goed of fout hebben gedaan. Het is belangrijk om ons in te leven in wat er meer dan 80 jaar geleden is gebeurd. Niet alleen om te begrijpen hoe het zover kon komen, maar ook om stil te staan bij de vraag of het nog een keer kan gebeuren.
Want wat toen gebeurde, begon klein. Met woorden. Met het denken in “wij” en “zij”. Discriminatie, uitsluiting en haat beginnen meestal niet met geweld. Het sluimert binnen door minder begrip voor andere mensen. Daarom moeten we niet alleen kijken naar verhalen van helden of daders, maar ook naar het gedrag, de ideeën en acties die daartoe hebben geleid.
De meeste Nederlanders stonden er tussenin. Zij zwegen, wachtten af en hoopten dat het niet zo’n vaart zou lopen. Misschien is dat wel de meest ongemakkelijke les. Die naïeve houding zie ik nu ook. Velen leven in luxe en doen, in ieder geval ogenschijnlijk, of er niks aan de hand is.
In tijden van onzekerheid zoeken mensen naar houvast. Soms geven ze een groep de schuld. Dat is vaak een groep die anders is. Zij krijgen de schuld van problemen die eigenlijk veel complexer zijn. Waar simpele oplossingen niet meer voorradig zijn.
Als deze ideeën vaak worden herhaald en niemand er iets over zegt, kunnen ze gevaarlijk worden. Dat hebben we in de geschiedenis gezien. Ook nu zien we in de wereld dat dit grote gevolgen kan hebben.
In onze democratische rechtsstaat hebben we iets belangrijks opgebouwd om dit te voorkomen. We hebben regels en organisaties die macht controleren en beperken. We hebben rechters die onze rechten beschermen. We hebben vrije media die vragen stellen en problemen laten zien. En we hebben grondrechten die zeggen dat iedereen gelijk is, wie je ook bent of waar je vandaan komt.
Maar deze rechten zijn niet vanzelfsprekend. Wat er in de wereld gebeurt, laat zien dat verdeeldheid, macht en denken in vijanden nog steeds grote gevolgen kunnen hebben. Zelfs in landen die lang stabiele democratieën waren, zien we zorgelijke veranderingen. Internationaal recht geldt zolang iedereen zich eraan committeert. Totdat er iemand is die zich er niet meer aan committeert.
De macht komt soms meer bij één leider te liggen. Het parlement en rechters krijgen minder invloed. De controle op de macht wordt zwakker. Ook is er meer verdeeldheid en wantrouwen. Media, onderwijs en andere kritische organisaties krijgen vaker kritiek of worden aangevallen.
Democratie is dus niet iets dat altijd blijft. Het is kwetsbaar en kan minder sterk worden als we niet goed opletten.
Daarom is herdenken meer dan terugkijken. Het vraagt dat wij ook naar onszelf kijken. Wanneer sluiten wij iemand buiten? Wanneer blijven wij stil? En wat doen wij? Juist op die momenten?
Zijn wij bereid om niet te zwijgen wanneer anderen worden buitengesloten? Om te zorgen dat iedereen in onze gemeenschap de vrijheid heeft op zijn eigen mening, zijn of haar eigen keuzes? Het vraagt om onze inzet, elke dag opnieuw. Wat doe jij om te zorgen dat we onze vrijheid nooit meer kwijtraken? Maak van vrijheid een werkwoord, zodat het geen vanzelfsprekendheid wordt. Laten we gezamenlijk verantwoordelijk nemen, als individu en als samenleving.
Want uitsluiting is niet alleen iets van toen, of van “anderen”. Het kan ook in kleine momenten in ons eigen leven zitten. In een opmerking, een grap, een oordeel dat we snel vellen. In wie we wel of niet uitnodigen. In wie we echt proberen te begrijpen en wie niet.
Vandaag herdenken we de slachtoffers van toen. Maar wij dragen ook verantwoordelijkheid voor nu. Om waakzaam te zijn. Om het denken in tegenstellingen te doorbreken. Om te blijven kiezen voor menselijkheid, voor begrip en voor respect.
Voor elkaar en als blijvende belofte aan hen aan wie wij onze vrijheid te danken hebben.
Dank u wel.